Ngành hàng không Iran oằn mình trước lệnh cấm cửa toàn cầu và áp lực trừng phạt mới từ Mỹ

Ngành hàng không dân dụng Iran đang trải qua quãng thời gian vô cùng khó khăn sau khi Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt mới từ ngày 23/9. Động thái cấm cửa toàn cầu này không chỉ khiến hàng loạt chuyến bay quốc tế bị hủy bỏ mà còn đẩy nền kinh tế và hệ thống giao thông của quốc gia này vào tình thế bị cô lập nghiêm trọng.

Những biện pháp siết chặt từ Washington buộc nhiều quốc gia láng giềng và đối tác phải tuân thủ, làm gián đoạn chuỗi cung ứng dịch vụ bay thiết yếu và tạo ra gánh nặng tài chính lớn cho người dân.

Lệnh trừng phạt mới và làn sóng hủy chuyến bay hàng loạt

Vào cuối tháng 9, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã thông báo bắt đầu thực thi lệnh cấm cửa toàn cầu đối với các hãng hàng không Iran. Theo đó, bất kỳ bên nào cung cấp nhiên liệu và dịch vụ hàng không cho Iran sẽ bị loại khỏi hệ thống giao dịch đồng USD của Mỹ.

Hậu quả nhãn tiền là sự đứt gãy ngay lập tức trong các lịch trình bay quốc tế. Cơ quan Hàng không Dân dụng Iran xác nhận một chuyến bay của Varesh Airlines hành trình từ Tehran đi Dushanbe đã buộc phải quay đầu do Turkmenistan từ chối cho phép quá cảnh qua không phận. Đồng thời, toàn bộ các chuyến bay nối chuyến từ Iran tới Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng phải dừng hoạt động từ nửa đêm.

Bên cạnh đó, bốn sân bay lớn của Iraq gồm Baghdad, Najaf, Erbil và Sulaimaniyah đã thông báo đình chỉ mọi hoạt động bay đến và đi từ Iran. Gruzia cấm phi cơ thương mại Iran hạ cánh, trong khi hãng Mahan Air chủ động dừng các tuyến bay đến Thổ Nhĩ Kỳ theo yêu cầu từ Ankara.

Tác động sâu rộng đến kinh tế và đời sống người dân Iran

Sức ép từ các lệnh trừng phạt không chỉ giới hạn trong lĩnh vực giao thông mà đang lan rộng toàn diện vào nền kinh tế nội địa. Nhà kinh tế Nader Habibi nhận định rằng phạm vi rộng lớn của các biện pháp mới đã trực tiếp làm tăng giá vé máy bay và tạo thêm áp lực nặng nề lên đời sống người dân trong bối cảnh đồng nội tệ mất giá.

Khi đường hàng không bị thu hẹp, người dân Iran buộc phải tìm kiếm các phương án thay thế kém thuận lợi hơn. Đơn cử như việc di chuyển sang Iraq nay phải thực hiện bằng xe khách với hành trình kéo dài tối thiểu 12 tiếng. Tương tự, giá vé xe khách tuyến Tehran đi Istanbul cũng ghi nhận mức tăng đáng kể do nhu cầu dịch chuyển tăng cao đột biến trong khi nguồn cung hạn chế.

Về mặt kỹ thuật, nhà nghiên cứu Saj Ahmad từ StrategicAero Research đánh giá các hãng bay Iran sẽ cực kỳ chật vật trong việc duy trì và bảo dưỡng đội bay đã cũ. Dự kiến có thể lên tới 1/3 số phi cơ nước này phải tạm dừng khai thác vì thiếu hụt linh kiện và dịch vụ hỗ trợ.

Phản ứng từ Iran và cục diện phân cực trên trường quốc tế

Trước vòng kìm tỏa ngày càng siết chặt từ Mỹ, chính quyền Tehran khẳng định sẽ không khuất phục. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã lên án mạnh mẽ các động thái từ Washington, gọi đây là hành động bắt nạt và nhấn mạnh rằng sự kháng cự của người dân nước này sẽ càng gia tăng trước áp lực.

Mặc dù nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ tuân thủ lệnh hạn chế, hệ thống hàng không của Iran vẫn duy trì được một số tuyến kết nối quan trọng nhờ lập trường từ Trung Quốc và Nga. Phía Trung Quốc tuyên bố phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương và không áp dụng hạn chế này với các hãng bay Iran, giúp Mahan Air vẫn có thể hạ cánh tại Thượng Hải hay Quảng Châu, trong khi các chuyến bay tới Nga hiện chưa chịu ảnh hưởng.

Tuy nhiên, giới chức Iran cũng đưa ra những biện pháp cứng rắn đáp trả. Mohsen Rezaei, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cảnh báo các quốc gia láng giềng không nên hùa theo yêu cầu của Mỹ, đồng thời tuyên bố các sân bay của nước nào hợp tác với Washington sẽ mất quyền khai thác chuyến bay đến Iran.